< - - Urząd Gminy Wiślica -

WALORY TURYSTYCZNE

Mająca ponad tysiąc lat Wiślica to miejsce, gdzie wśród sprzyjających wypoczynkowi łąk, poprzecinanych leniwie płynącą Nidą i czasami porośniętych kępami lasów, można zobaczyć rewelacyjne zabytki od lat ściągające ludzi miłujących historię.

Ośrodek zabytkowego układu urbanistycznego Wiślicy stanowi prostokątny rynek z okresu lokacji miasta. Stoją przy nim domy z XIX i XX w., częściowo postawione na starszych sklepionych piwnicach. Najstarsza kamienica pochodzi z XVII w. Najcenniejszym zabytkiem miasteczka jest gotycka kolegiata p.w. Narodzenia NP Marii.

Kolegiata gotycka została zbudowana w 1350r. z fundacji króla Kazimierza Wielkiego. Jest to dwunawowy kościół zaliczany do ekspiacyjnych. Legenda głosi, że zbudowano go w pokucie za zamordowanie księdza Marcina Baryczki. Dwie nawy oddzielone są trzema smukłymi, wielobocznymi filarami. Do kolegiaty prowadzi piękny, ostrołukowy portal a nad nim tablica z 1464r. fundacji Jana Długosza. Przedstawia ona postać klęczącego króla Kazimierza Wielkiego wręczającego model kościoła Matce Boskiej z Dzieciątkiem. Po lewej stronie stoi biskup krakowski Bodzanta, który lekko króla popycha. W ołtarzu umieszczona jest wczesnogotycka kamienna rzeźba Matki Boskiej Łokietkowej z ok. 1300r. Jest to dar Władysława Łokietka za pomoc, jaką udzielili mu mieszkańcy Wiślicy w trudnych dla niego chwilach. Madonna była koronowana 17.VII.1966r. przez prymasa Stefana Wyszyńskiego przy współudziale biskupa krakowskiego Karola Wojtyły. Na ścianach prezbiterium zachowały się fragmenty fresków rsko-bizantyjskich z ok. 1400r. fundacji Własysława Jagiełły. Przedstawiają one różne sceny z życia Marii i Chrystusa. Nad neogotyckimi stallami zobaczyć można trzy epiafia poświęcone trzem kanonikom wiślickim, wykonane zapewne w warsztatch pińczowskich. W absydzie umieszczono sakramentarium z przełomu XIV i XVw. Obok podziwiać można piękne witraże z lat 60-tych naszego stulecia przestawiające różne sceny z życia Chrystusa i Marii. Warto zwrócić uwagę na sklepienie krzyżowo-żebrowe w prezbiterium, zaś w części nawowej trójdzielne oraz w układzie gwiaździstym. Na tęczy umieszczono krucyfiks późnobarokowy z XVIIIw. W ołtarzach bocznych zachowały się antepedia gotyckie z XVI lub XVw. jedno z nich zdobi kruscyfiks z XVIw. z rzeźbami Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty. Na ścianie północnej wmurowano trzy współczesne tablice z brązu poświęceone prymasowi Stafanowi Wyszyńskiemu, Maksymialianowi Kolbe i Janowi Pawłowi II. Tuż obok wisi piękny obraz przedstawiający zdjęcie z krzyża Jezusa przez św. Franciszka. Nieco dalej umieszczono barokowy ołtarz z postaciami św. Barbary, św. Jana Kantego, św. Teresy, św. Piotra i św. Pawła. Przy ścianie południowej znajduje się nagrobek Anny Stawiskiej z 1617r. z płaskorzeźbą przestawiającą postać leżącej zmarłej. Warto zwrócić uwagę na wnęki okienne nieoszklone tzw. blendy na ścianie północnej. W kolegiacie miało miejsce bardzo ważne wydarzenie historyczne, które upamiętniło się pod datą 11.02.1347. Otóż zebranym na zjeździe dostojnikom z dzielnicy małopolskiej i wielkopolskiej ogłoszono w tym dniu statuty wiślickie-zbiór praw pisanych dla Małopolski. Wydarzeniu przewodniczył osobiście król Kazimierz Wielki w asyście arcybiskupa Jarosława Bogorii.
Kolegiata wiślicka była wiele razy niszczona.Odnawiano ją w latach 1919-1926 pod kierunkiem słynnego architekta Adolfa Szyszko-Bohusza. W latach 1958-1963 w kolegiacie prowadzone były prace badawcze pod kierunkiem Zofii Wartłowskiej i Andrzeja Tomaszewskiego. Wyniki tych prac okazały się prawdziwą rewelacją. Pod posadzką gotyckiego kościoła odnaleziono relikty dwóch romańskich kościołów z XII i XIIIw. oraz płytę Orantów. Pierwszy kościół z XIIw pw. NPM był jednonawową budowlą o dł. 16m z kryptą pod prezbiterium. Posadzką tej krypty była płyta Orantów, którą datuje się na rok 1170. Jest to bez wątpienia unikat w skali europejskiej. Posadzka przedstawia po 3 postacie podlących się umieszczone w dwóch kwadratowych polach. Są to prawdopodobnie: Kazimierz Sprawiedliwy lub Henryk Sandomierski, jego żona Helena, dwaj synowie. duchowny i starszy, niewidomy opiekun obu chłpoców. Cała płyta otoczona jest piękną bordiurą roślinno zwierzęcą przedstawiającą liście palmowe, lwy, gryfy, centaurzycę i motyw Drzewa Życia. Wykuty łaciński napisa tłumaczy się:
Ci chcą być podeptani, aby mogli być wzniesieni ku gwiazdom. Ciemne osdoby na posadzce uzyskano poprzez połączenie zaprawy gipsowej ze startym węglem drzewnym. Po zburzeniu I kościoła z kryptą wzniesiono na jego miejscu drugi kościół w XIIw. pw. św. Trójcy. Była to trójnawowa bazylika z dwuwieżową fasadą zachodnią. Z tej świątyni zachowały się fragmenty płytek posadzkowych.
W przedsionku podziemi zobaczyć można oryginalne elementy rzeźbiarskie z XII lub XIIIw. Jest tu przedstawienie Drzewa Życia w formie krzyża z rozetą u dołu podtrzymywanego przez gryfy, przedstawienie jelenia i smoka oraz maski ludzkie.

do góry

Regia
W najwyższej partii Wiślicy (zwanej Regią) stwierdzono ślady najstarszego osadnictwa z początku 2 połowy IXw. Odsłonięto tu resztki grodu z fragmentami palisady i fosy o szer. Ok. 5m. Gród miał kształt nieregularnego owalu o wymiarach 140x100m. W późniejszym czasie powstał tu zespół rezydencjonalny palatium z kolumnadą oraz rotundy z konchami (wnęki w grubości murów). Działo się to za czasów panowania Kazimierza sprawiedliwego, który po śmierci Henryka Sandomierskiego otrzymał niewielkie księstwo wiślickie istniejące w latach 1166 1173. W tym czasie książę odbudował Wiślicę i uczynił ją centrum życia artystycznego na skalę ogólnopolską. Żona księcia Helena, nadał rezydencji książęcej rangę wybitnego ośrodka kultury romańskiej.

do góry

Kościół pw. Św. Wawrzyńca zastał zbudowany z białego kamienia pińczowskiego w 1535r. Na miejscu drewnianego, który istniał już w 1326r. Jest to budowla orientowana i jednonawowa. Późnorenesansowy ołtarz z XVIIw. Przedstawia świętych diakonów Szczepana i Wawrzyńca i jest zwieńczony rzeźbą Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Ołtarz zdobią dwie kolumny z kapitelami w porządku korynckim i główkami aniołków. Dwa boczne ołtarze barokowe pochodzą z II połowy XVIIIw. W prawym znajduje się późnogotycka rzeźba Matki Boskiej Gorysławickiej z XVIw., w lewym scena Ukrzyżowania z postaciami Matki Boskiej i św. Jana Ewangelisty. Na mensie ołtarzowej wymalowano narzędzia Męki Pańskiej z chustą św. Weroniki z wyobrażeniem twarzy Chrystusa. Do fasady kościoła przybudowano w 1676r. kaplicę Żelazowskich zwieńczoną kopułą z latarnią. Do kościółka przylega nieużytkowany dziś cmentarz grzebalny z kilkoma zachowanymi grobami.

do góry

Teren Kościoła pw. Św. Ducha
Murowany kościół pw. Św Ducha powstał w XVw. i znajdował się przy bramie Krakowskiej. Mieścił się przyu nim szpital uposażony ok. 1440r. przez Jakuba z Zaborowa i Jana z Dobry Oszkowskiego. Szpital ten złożony był z dwóch izb i przedsionka. Dawał on schronienie ubogim, kalekom i starcom. Kompleks szpitalny zajmował teren za murem miejskim, w pobliżu Nidy. Na przykościelnym cmentarzu grzebano ciała utopionych w tej rzece. Kolatorem kościoła był magistrat wiślicki. Kościół św. Ducha uposażony był dochodami z jednego łana roli ze wsi Sielec i dwóch warzelni piwo w Wiślicy. Po roku 1820 kościółek został rozebrany.

do góry

Grodzisko
Grodzisko położone jest pośród łąk, ok. 600m na południowy wschód od centrum i zarysem przypomina owalny trójkąt. Prace archeologiczne prowadzone tu w latach 1949-1960 wykazały istnienie pierwszego grodu już w Xiw. Był to mały gródek, otoczony wałem o konstrukcji rusztowej o wys. 4m. Jego zadaniem było strzec osady wiślickiej i kontrolowania szlaku handlowo-komunikacyjnego. Gród padł ofiarą pożaru. Kolejny gród powstał tu na przełomie XII i XIIIw. i obejmował swym zasięgiem całą wyspę. Otoczony był kamiennym murem o dł. 440m.
Prace badawcze odsłoniły tu plan zabudowy domów i ulic, zbiornik na wodę oraz studnię wykutą w skale. Gród ten dotrwał do najazdu tatarskiego w 1241r. Został wówczas opuszczony przez załogę i spalony.

W zachodniej części grodziska znajduje się wypiętrzona na wysokość 5m gipsowa skała uznana prawnie za chroniony pomnik przyrody nieożywionej.

do góry

Dom Długosza
To piętrowa, ceglana budowla, rozplanowana na rzucie wydłużonego prostokąta o obszernej sieni na przestrzał. Dom ten zbudowano w 1460r. z fundacji Jana Długosza dla wikariuszy i kanoników kolegiaty przy ówczesnej ulicy Krakowskiej. Wcześniejszy dom, wystawiony przez kasztelana krakowskiego Jaśka z Tarnowa, spaliłsię przy pożarze miasta. W sieni, korytarzu i pokojach zachowały się belkowane stropy z resztakami polichromii. Schody prowadzą na piętro i do 6-ciu gotyckich piwnic, w których ukrywali się mieszkańcy Wiślicy podczas bombardowania. Na piętrze mieści się piękna sala-refektarz, dawna jadalnia księży. W półn-zach. pomieszczeniu odkryto unikatową polichromię z końca XVw. Jest to gotyckie przedstawienie Zmartwychwstałego Chrystusa oraz kobiety z krzyżem (przypuszczalnie św. Heleny). W środku znajduje się postać klęczącego mężczyzny otoczeonego aureolą z gotyckim napisem Boże zmiłuj się na nami. Jest to prawdopodobnie sam fundator Jan Długosz. Ceglane szczyty Domu Długosza mają ostrołukowe wnęki, w któŽych umieszczono kamienne tarcze z herbem Długosza: Wieniawa (głowa byka z kolczykiem w nozdrzach). Charakterystyczne dla Domu Długosza zarówno w Wiślicy jak i w Krakowie i Sandomierzu są dwudzielne okna. Tradycja głosi, że pobierali tu nauki synowie króla Kazimierza Jagiellończyka. Dziś w Domu Długosza mieści się plebania. W przyszłości w pomieszczeniu z freskami będzie znajdować się Muzeum Regionalne.

do góry

Misa chrzcielna
Misa chrzcielna ma kształt nieregularnego owalu uformowanego z gipsu o średnicy 4,5m i głębokości 37cm. Przylega do niej podium wykonane z gliny i gipsu. Misa służyła do chrztu zbiorowego i związana jest z legendą panońską i Żywotem św. Metodego:
Na Wiślech siedział pogański książe, który urągał chrześcijanom i złe rzeczy im czynił. Posłał do niego Metody i rzekł: synu, dobrze by Ci było ochrzcić się na ziemii własnej bo później wzięty do niewoli możesz być zmuszony do chrztu na ziemii cudzej. Wspomnisz mnie wtedy. I tak się stało
Książe państwa Wiślan wraz ze swoim otoczeniem przyjął chrzest w Wiślicy w 880 roku (prawie 100 lat wcześniej niż Chrzest Polski)

do góry

Kościół św. Mikołaja
Był jednonawową budowlą o wymiarach 4,65x3,30 z apsydą o promieniu 2m i długości 6m. Do jego budowy użyto magli i wapieni złączonych zaprawą wapienną. W murach kościółka można zobaczyć wątek wykonany techniką opus spicatum w jodełkę. Świątynia istniała od X do XIIIw. Od południa dobudowano do niej czworoboczne pomieszczenie, które pełniło funkcję kaplicy grobowej, gdzie znaleziono pochówki kobiece. Wokół kościoła mieścił się cmentarz grzebalny.

do góry

Dzwonnica
Dzwonnica została zbudowana w latach 1460-1470 z fundacji Jana Długosza. Powstała na rzucie kwadratu i posiada cztery kondygnacje. Do połowy zbudowana jest z ciosu wapienego, zaś od połowy w górę z cegły układanej we wzory. W 1858r. pożar zniszczył dzwonnicę do tego stopnia, że stopiły się dzwony. Odbudowano ją w 1872r ale już w 1914r. została bezlitośnie zbombardowana przez artylerię austriacką. Mur ceglany uzupełniono rombowym wzorem z zendrówki z maswerkami i herbami: Korony, Litwy, J. Długosza, Z. Oleśnickiego, Nałęcz, Poraj, Rawicz, Grzymała, Ogończyk i Pilawa. W oknach wieży widać ostre łuki. Portal od południa ozdobiony jest schodkowym obramieniem. 3 dzwony, znajdujące się w dzwonnicy, ufundowane zostały po wojnie i noszą imiona: Jan, Maria i Paweł.

do góry

Kamienica Bractwa Różańcowego znajduje się w narożniku Rynki i ul. Jasnej. W 1677r. zapisał ją Bractwu Różańca świętego ks. Jan Rudnicki kanonik i promotor różańcowy. kamienica posiada sień przejazdową i obszerną piwnicę.

do góry

Figura kamienna z XVIIw. znajduje się na Placu Solnym w drodze na grodzisko. Przedstawia płaskorzeźbione sceny męki Pańskiej.

do góry

Teren Kościoła św. Marcina.
Drewniany kościół pw. św. Marcina położony był między Placem Solnym a Grodziskiem i pochodził z 1326r. W 1440r. patronem tej prebendy był Jan Długosz.Kosciół został murowany dopiero w 1565r. a rozebrano go po 1820r. Wykopaliska archeologiczne odsłoniły tu zarys rotundy, wykuty w podłożu skalnym. Wokół kościółka mieścił się cmentarz w bogato wyposażone pochówki.

do góry

Psia górka
Zapadł tu w 1389r. wyrok w głośnej sprawie Gniewosza z Dalewic, który był agentem na usługach Habsburgów. Chcąc poróżnić małżeństwo królewskie posądził królową Jadwigę o zdradę męża Władysława Jagiełłę. Na życzenie młodej Jadwigi Gniewosza postawiono przed sądem, który odbył się w Wiślicy. Misja niegodziwca zakończyła się kompromitacją. Skazano go na grzywnę i odszczekania oszczerstw. Gniewosz wszedł pod ławę i głośno wyrzekł: Zełgałem jak pies i parokrotnie zaszczekał. To słynne wydarzenie nadało nazwę temu miejscu.

do góry

Kościół pw. Św. Bartłomieja i Stefana Króla w Chotlu Czerwonym został zbudowany w latach 1440-1450 i jest najstarszą fundacją wielkiego historyka, księdza kanonika Jana Długosza. Składa się z prostokątnej nawy i węższego prezbiterium, w którym znajduje się płaskorzeźba ukrzyżowania. Nad ostrołukowym portalem umieszczono tablicę erekcyjną, na której w środku jest Matka Boża z Dzieciątkiem, a po bokach św. Hieronim oraz św. Stefan król węgierski (patron kościoła). Wnętrze świątyni pokryto sklepieniem sieciowo żebrowym. Od zachodu i południa umieszczono kruchty. Na portalu do jednej z nich wykuto ślady czterech stóp o niewyjaśnionym znaczeniu. Skarbem kościoła jest drewniany krucyfiks z lat 1360 1380 umieszczony na ścianie północnej.

do góry

strona główna

Projekt i wykonanie Marek Sadowski ®